Stacja zasilania czy agregat? Ile energii potrzebujesz na blackout

Gdy nie ma prądu, wszyscy pytają o jedno: czym go zastąpić. Odpowiedź zależy od tego, co chcesz zasilać i gdzie mieszkasz. Dla większości ludzi w bloku wybór między stacją zasilania, powerbankiem i agregatem rozstrzyga się szybko, bo agregat w mieszkaniu to zły pomysł. Serio.

Zacznijmy od rachunku, zamiast od sklepu. Pokażę, jak policzyć potrzebną energię, co zasilić najpierw i jaki sprzęt pasuje do jakiego budżetu. Dopiero potem odpowiem na pytanie z tytułu: stacja zasilania czy agregat.

Poradnik bezpieczeństwa MON, MSWiA i RCB radzi przygotować światło na baterie, łączność (radio na baterie, krótkofalówki), naładować powerbanki i włączyć w telefonie tryb oszczędzania energii. Radzi też rozważyć zakup agregatu (Poradnik bezpieczeństwa). To dobry początek. Zostaje pytanie: ile i jakiego.

Co zasilić najpierw

Nie zasilisz wszystkiego, więc ustal kolejność. Moja lista wygląda tak:

1. Telefon. Bez niego nie dostaniesz alertu, nie zadzwonisz po pomoc, nie napiszesz do bliskich.
2. Światło. Latarka czołowa i lampki LED. Rachunek jest tani.
3. Radio. Gdy sieci komórkowe milkną, radio na baterie zostaje. O tym, co oznaczają komunikaty i sygnały, piszę w artykule o syrenach i Alercie RCB.
4. Router. Przydatny, o ile działa internet. W długiej awarii bywa bezużyteczny, bo infrastruktura też stoi.
5. Sprzęt medyczny. Koncentrator tlenu, CPAP, pompa. Tu nie ma kompromisów, ale też nie ma uniwersalnej odpowiedzi.
6. Lodówka. Możesz ją zasilić tylko stacją o odpowiedniej mocy lub agregatem. Opłaca się, jeśli masz dużo jedzenia, które się zepsuje.
7. Ogrzewanie elektryczne. To zwykle zbyt duża moc dla stacji. Zobacz artykuł jak ogrzać mieszkanie bez prądu.

Sprzęt medyczny omów z lekarzem lub firmą, która go dostarczyła, zanim zabraknie prądu. Zapytaj, co robić przez jedną noc i przez tydzień, i zapisz odpowiedź obok urządzenia. Nie zgaduj z internetu, ile wytrzyma twój sprzęt na stacji.

Jak policzyć watogodziny

Wszystko sprowadza się do jednego wzoru:

energia (Wh) = moc (W) × czas pracy (h)

Moc znajdziesz na tabliczce lub w instrukcji urządzenia. Pojemność baterii podaje się w watogodzinach (Wh) albo w miliamperogodzinach (mAh). Żeby zamienić mAh na Wh, pomnóż je przez napięcie i podziel przez 1 000. Dla powerbanków przyjmuje się zwykle 3,7 V, dla baterii w telefonach około 3,85 V.

Wartości są orientacyjne. Twoje sprzęty mogą się różnić, więc zajrzyj na tabliczkę znamionową.

Z pojemności stacji nie wyciągniesz 100 procent. Przetwornica zamienia prąd stały na przemienny, co kosztuje część energii. Orientacyjnie licz na ok. 80-85 procent zapisanej pojemności i zostaw zapas. Powerbank 20 000 mAh to ok. 74 Wh na papierze, a w praktyce ok. 45-55 Wh, czyli 3 ładowania telefonu. Producenci często podają więcej, bo liczą optymistycznie.

Lodówkę policz osobno. Na etykiecie energetycznej masz kWh na rok. Podziel przez 365, a dostaniesz średnie zużycie na dobę. Pamiętaj, że sprężarka przy starcie pobiera chwilowo kilka razy więcej mocy. Stacja musi to wytrzymać, inaczej się wyłączy.

Powerbank, stacja zasilania, agregat: porównanie

Stacje zasilania opierają się często na ogniwach LiFePO4, które zwykle znoszą więcej cykli ładowania niż zwykłe ogniwa litowo-jonowe. Przykładowy mały model ma według sklepu 256 Wh pojemności i 300 W mocy wyjściowej (Komputronik, opis produktu). Czytaj dokładnie moc ciągłą i szczytową, bo producenci podają je różnie, a sklepy bywają niespójne.

Zaleta stacji: ładujesz ją w spokojne dni z gniazdka, a w awarii działa od razu, bez paliwa i hałasu. Wada: ma ograniczoną pojemność. W długiej awarii bez panelu słonecznego rozładuje się w jeden lub dwa dni.

Dlaczego agregat w bloku to zły pomysł

Agregat spalinowy wytwarza tlenek węgla. Instrukcje producentów są tu jednoznaczne: używaj wyłącznie na zewnątrz. Amerykańskie CDC zaleca, by stał na zewnątrz w odległości ponad 20 stóp, czyli ok. 6 m, od okien, drzwi i kratek wentylacyjnych, i by nigdy nie stał w domu ani w garażu, nawet przy otwartych drzwiach i oknach (CDC). Karta bezpieczeństwa jednego z producentów podaje 5-7 metrów i dodaje piwnice, zadaszone tarasy i namioty do miejsc zakazanych. Przyjmuję wartość 6 m jako minimum.

W bloku nie ma takiego miejsca. Balkon odpada, klatka schodowa też. Do tego dochodzi hałas, zapach paliwa i sąsiedzi. Polska straż pożarna radzi z kolei, by nie zostawiać samochodu w garażu na zapalonym silniku. To ta sama zasada: spaliny w zamkniętym miejscu zabijają.

Bezpieczeństwo: Agregat spalinowy nigdy nie stoi w mieszkaniu, garażu, piwnicy, na balkonie, klatce schodowej ani w zadaszonym miejscu. Czad nie ma zapachu, a stężenie może być śmiertelne w ciągu kilku minut. W budynku, do którego doprowadzasz prąd, miej czujnik czadu na baterię. Więcej o objawach i pierwszych krokach: zatrucie czadem.

Przy domu jednorodzinnym agregat ma sens, jeśli masz dla niego bezpieczne miejsce na zewnątrz i nie zależy ci na ciszy. Tankuj go dopiero po wystygnięciu, ustaw na stabilnym, suchym podłożu i miej gaśnicę proszkową w zasięgu ręki. Paliwo trzymaj w atestowanych kanistrach poza budynkiem mieszkalnym.

Agregat a instalacja domowa: nigdy przez gniazdko

Najgroźniejszy błąd to wtyczka z kabelkiem. Chodzi o przewód z dwoma wtyczkami, którym ktoś podłącza agregat do gniazdka w ścianie, żeby zasilić cały dom. Prąd z agregatu idzie wtedy w głąb instalacji i dalej do sieci. Pracownik, który naprawia linię po awarii, może dostać wysokie napięcie z twojego domu. To się nazywa zasilanie zwrotne i może zabić.

Poprawnie robi się to przez przełącznik sieć-agregat zamontowany przez elektryka z uprawnieniami. Taki przełącznik odcina dom od sieci publicznej, zanim wpuści prąd z agregatu. Wyjaśnia to na przykład poradnik na kb.pl, a także instrukcje producentów. Zapytaj elektryka także o formalności u lokalnego operatora sieci.

Jeśli nie masz takiego przełącznika, podłączaj do agregatu pojedyncze urządzenia bezpośrednio, przedłużaczem przeznaczonym do pracy na zewnątrz, i uważaj, żeby nie przekroczyć mocy agregatu.

Kocioł gazowy i pompa ciepła

Kocioł gazowy do pracy potrzebuje niewielkiej ilości prądu na sterownik i pompę obiegową. Można go zasilić z zasilacza awaryjnego UPS albo ze stacji zasilania, ale tylko po konsultacji z instalatorem. Zapytaj o moc, o typ napięcia (często potrzebna jest czysta fala sinusoidalna) i o to, jak podłączyć zasilacz, żeby nie naruszyć gwarancji ani zasad bezpieczeństwa.

Pompa ciepła ma dużo większy pobór mocy i zwykle potrzebuje agregatu o odpowiedniej mocy. Nie zgaduj. Policz to z instalatorem i producentem.

Podczas przerwy w dostawie prądu warto też pamiętać o prostej zasadzie z poradnika rządowego: odłącz urządzenia elektryczne od zasilania. Dzięki temu powrót napięcia nie uszkodzi telewizora ani routera.

Budżet: trzy poziomy

Ceny są orientacyjne i się zmieniają.

• Do ok. 300 zł. Powerbank 20 000 mAh, radio na baterie, lampki LED i latarka czołowa. Wystarczy na telefon, światło i informacje przez kilka dni.
• Ok. 1 000-2 000 zł. Stacja zasilania ok. 250-300 Wh. Zasili router, laptop, kilka telefonów i lampki na dobę lub dwie.
• Powyżej 3 000 zł. Większa stacja 1 000 Wh lub więcej, ewentualnie z panelem słonecznym 100-200 W. Albo agregat inwerterowy do domu z odpowiednim przełącznikiem.

Zacznij od najniższego poziomu. Naładuj, zapisz, sprawdź. Dopiero potem dokładaj.

Lekcja z przeszłości: W sierpniu 2015 roku, w czasie upałów, PSE ogłosiło 20. stopień zasilania. Ograniczenia dotknęły przedsiębiorstwa (gramwzielone.pl). Nie był to blackout, tylko niedobór mocy w upale. Lekcja jest prosta: system elektroenergetyczny bywa na granicy możliwości bez żadnej katastrofy. Dlatego powerbank trzymam naładowany, zanim cokolwiek się stanie.

Co zrobić w ten weekend

• Spisz urządzenia, które chcesz zasilić, i policz ich dobowe zużycie w Wh.
• Naładuj powerbank i sprawdź, ile razy ładuje twój telefon.
• Kup radio na baterie lub korbkę i sprawdź zasięg stacji.
• Jeśli masz sprzęt medyczny, zadzwoń do lekarza lub dostawcy i zapytaj o plan awaryjny.
• Zamontuj czujnik czadu na baterię, jeśli planujesz agregat.
• Zapytaj elektryka o przełącznik sieć-agregat, jeśli masz dom.
• Sprawdź plan na pierwsze kroki w kryzysie, żeby prąd wpisać we własny plan.