Apteczka domowa na kryzys: lista rzeczy i plan na leki stałe

Większość domowych apteczek wygląda tak samo. Plastry sprzed pięciu lat, pół listka tabletek bez ulotki i jeden bandaż, którego nikt nie umie założyć. To nie jest apteczka, tylko szuflada.

W tekście pokazuję, jak ułożyć apteczkę domową, która przyda się w zwykły dzień i w kryzysie. Chodzi o to, żeby przez kilka dni poradzić sobie z drobnymi urazami i gorszym samopoczuciem, kiedy apteka jest zamknięta albo daleko. Poważne sprawy należą do ratowników.

Uwaga: To informacja, nie porada medyczna. Nie podaję dawek żadnych leków. Dawki znajdziesz w ulotce, a w razie wątpliwości zapytaj lekarza lub farmaceutę. W nagłym wypadku dzwoń pod 112.

Czego apteczka nie zastąpi

Apteczka nie zastąpi lekarza, a jej zawartość nie zastąpi wiedzy. Folia NRC i bandaż pomagają tylko temu, kto wie, po co ich użyć. Dlatego pierwsza rada nie dotyczy zakupów, tylko kursu.

Kurs pierwszej pomocy trwa zwykle kilka godzin. Uczy sprawdzać oddech, uciskać klatkę piersiową i zatrzymywać krwawienie. Zapytaj w swoim oddziale Polskiego Czerwonego Krzyża, gdzie takie szkolenia się odbywają. Znajdziesz też lokalne kursy w ośrodkach ratownictwa i w szkołach pierwszej pomocy. Ja wolałbym mieć mniejszą apteczkę i kurs niż odwrotnie.

Opatrunki i sprzęt: lista podstawowa

To część, którą kupisz raz i nie ruszasz przez lata. Nie musi być droga. Zwykle wystarczy ok. 100-150 zł na całość.

• jałowe gaziki i opatrunki w kilku rozmiarach;
• plastry z opatrunkiem i plaster na rolce;
• bandaż elastyczny (na skręcenia) i bandaże z opaską (do opatrunku);
• chusta trójkątna, przydatna do unieruchomienia ręki;
• rękawiczki jednorazowe, najlepiej nitrylowe, w kilku parach;
• folia NRC (ratunkowa, srebrno-złota);
• nożyczki ratownicze i pęseta;
• płyn do dezynfekcji skóry;
• termometr (z zapasową baterią albo klasyczny);
• maseczki i mała latarka czołowa, żeby opatrywać także po ciemku (cały plan opisuję w tekście o przygotowaniu na kryzys).

Folia NRC zajmuje mało miejsca, a potrafi zrobić dużo. Chroni poszkodowanego przed zimnem i wilgocią, na przykład po wypadku na zimnym podwórku, kiedy karetka jedzie dłużej. Kiedy w mieszkaniu robi się za gorąco, potrzebujesz czegoś innego, o czym piszę w tekście o upale w mieszkaniu.

Co zrobić przy drobnych urazach

Większość domowych kłopotów to drobiazgi: skaleczenie, otarcie, małe oparzenie, skręcona kostka. Poniżej bardzo krótko, co zwykle robi się w takich sytuacjach. To ogólne zasady z kursów pierwszej pomocy, nie zastąpią one szkolenia.

• Skaleczenie: umyj ręce, załóż rękawiczki, oczyść ranę i przyłóż jałowy opatrunek. Przy krwawieniu uciskaj miejsce przez kilka minut. Jeśli krew leje się mocno albo nie ustaje, dzwoń pod 112.
• Drobne oparzenie: schładzaj miejsce chłodną (nie lodowatą) wodą przez kilkanaście minut. Nie smaruj tłuszczem ani pastą do zębów. Duże, głębokie oparzenia oraz oparzenia twarzy i dłoni to sprawa dla lekarza.
• Skręcenie: unieruchom kończynę, unieś ją i obłóż zimnym kompresem przez cienką tkaninę. Gdy noga nie utrzymuje ciężaru albo staw jest wyraźnie zniekształcony, jedź na SOR.
• Biegunka i wymioty: pij małymi łykami, a przy dłuższych dolegliwościach użyj płynu nawadniającego według ulotki. Szczególnie ostrożnie przy dzieciach i seniorach: tu lepiej wcześniej zadzwonić do lekarza.

Zwróć uwagę, że w żadnym punkcie nie ma dawki leku. Tak ma być.

Dzieci, seniorzy i zwierzęta

Apteczka dla czteroosobnej rodziny z dwójką małych dzieci wygląda inaczej niż dla pary po sześćdziesiątce. Warto to rozpisać na kartce, zamiast kupować na ślepo.

Dla dzieci potrzebujesz termometru, który mierzy bezpiecznie, i preparatów w formie dla dzieci. Zapytaj farmaceutę o to, co jest odpowiednie dla wieku twojego dziecka, bo dawkowanie zależy m.in. od wagi i wieku. Dla seniorów kluczowy jest spis leków i ich pora, bo ludzie biorący kilka preparatów łatwo się w nich gubią. Przy okazji farmaceuta może sprawdzić, czy nowy lek bez recepty nie koliduje z tymi stałymi.

Zwierzęta mają własne leki i własnego lekarza. Nie podawaj im niczego z ludzkiej apteczki. Zapisz numer swojego weterynarza i najbliższej całodobowej kliniki.

Leki bez recepty: co mieć, nie wchodząc w dawki

Tu zaczyna się część, w której trzeba uważać. Poniżej opisuję grupy produktów, które często trafiają do domowych apteczek. Konkretny preparat, formę i dawkę wybierz z farmaceutą. Inaczej dobiera się leki dla dorosłego, a inaczej dla dziecka, osoby w ciąży czy seniora na kilku lekach stałych.

Dwie rzeczy, o których łatwo zapomnieć. Po pierwsze, leki dla dzieci kup w formie dla dzieci i zapytaj o odpowiednią wersję. Po drugie, jeśli ktoś w domu bierze leki stałe, apteczka musi je uwzględniać. Nie łącz własnych pomysłów z lekami na receptę bez pytania.

Wskazówka: Przy każdym leku zostaw ulotkę, najlepiej w tym samym pudełku. Zrób zdjęcie ulotki telefonem, gdyby papier zginął.

Leki stałe: osobny plan

To jest najważniejsza część dla osób z chorobami przewlekłymi. Kryzys, niedziałająca kasa w aptece czy zamknięta przychodnia nie odwołają leczenia. Dlatego pomyśl o tym zawczasu, spokojnie, z lekarzem.

• Zapytaj lekarza o zapas leków na kilka dni więcej niż zwykle i o to, jak przechowywać leki wymagające chłodu (np. insulinę). Nie zmieniaj dawek ani nie dziel tabletek sam.
• Wypisz leki na kartce. Nazwa, substancja czynna, pora dnia, kto je bierze. Taką listę pokażesz ratownikowi albo lekarzowi, kiedy sam nie będziesz w stanie mówić. Więcej o papierach pisałem w tekście o dokumentach i gotówce.
• Zerknij na e-receptę. Aktualne recepty i historię leków zobaczysz w Internetowym Koncie Pacjenta. To wygodne, ale działa tylko z internetem i prądem, więc kod recepty i spis zapisz też na papierze.
• Rotuj zapas. Nowe opakowanie ustaw z tyłu, starsze z przodu. Zasada jest taka sama jak przy jedzeniu.

Jeśli ktoś w domu korzysta z urządzenia zasilanego prądem, na przykład koncentratora tlenu, porozmawiaj z lekarzem lub dostawcą sprzętu o planie na wypadek braku prądu. Odpowiedź zapisz i przyklej obok urządzenia.

Gdzie trzymać apteczkę

Łazienka to zły pomysł. Wilgoć i skoki temperatury skracają trwałość leków. Lepsza jest szafka w przedpokoju albo w pokoju, w chłodnym i suchym miejscu, z dala od kaloryfera i od okna na słońcu.

Orientacyjnie wiele ulotek zaleca przechowywanie poniżej 25°C, ale nie jest to reguła ogólna. Zawsze patrz na ulotkę konkretnego leku. Część preparatów, jak niektóre krople czy insuliny, ma inne wymagania.

Zamknij apteczkę tak, żeby dzieci jej nie otworzyły, ale żeby dorośli dostali się do niej w ciemności. U mnie ma stałe miejsce i wszyscy domownicy wiedzą, gdzie jest. Druga, mała wersja jest dobra do samochodu i do torby ewakuacyjnej, ale w upalnym aucie leki szybciej się psują, więc nie zostawiaj tam całego zapasu.

Daty ważności: kontrola raz w roku

Raz do roku, najlepiej w tym samym miesiącu, wyjmij wszystko na stół. Sprawdź daty na opakowaniach. Zwróć uwagę na rzeczy, przy których łatwo przeoczyć datę: otwarte krople, syropy i maści często mają krótszy termin po otwarciu, który jest podany w ulotce.

Wyrzuć to, co wygląda podejrzanie: zmieniło kolor, zapach, konsystencję. Uzupełnij braki i dopisz datę kontroli na wieczku.

Przeterminowanych leków nie wrzucaj do zwykłego kosza ani do toalety. Zanieś je do apteki, która ma pojemnik na takie odpady. Listę takich punktów podaje twoja gmina, a przykład z Wrocławia znajdziesz na stronie Urzędu Miejskiego. Zasady w gminach potrafią się różnić, więc zapytaj w aptece.

Kiedy dzwonić na 112, a kiedy jechać do lekarza

Zasada jest prosta. Jeśli czyjeś życie jest zagrożone, dzwonisz pod 112 albo pod 999 (to numer pogotowia ratunkowego). Dyspozytor poprowadzi cię przez udzielanie pomocy, więc nie rozłączaj się jako pierwszy.

Przykłady, kiedy nie czekasz: brak przytomności, trudności z oddychaniem, silny ból w klatce piersiowej, obfite krwawienie, udar, ciężka reakcja alergiczna. Podobnie przy podejrzeniu zatrucia tlenkiem węgla, o którym piszę w osobnym tekście o zatruciu czadem.

Z mniej pilnymi sprawami jedź do lekarza rodzinnego albo na nocną pomoc. Apteczka jest do tego, żeby przetrwać do tej wizyty, nie żeby ją zastępować.

Co zrobić w ten weekend

• Wyjmij apteczkę (albo zrób ją z pudełka po butach) i sprawdź daty ważności.
• Wyrzuć przeterminowane leki i zanieś je do apteki.
• Uzupełnij opatrunki, rękawiczki, folię NRC i termometr z listy powyżej.
• Zapisz na kartce leki stałe wszystkich domowników i wsuń kartkę do apteczki.
• Zadzwoń do lekarza lub wejdź do IKP i zapytaj o zapas leków stałych.
• Zapisz się na kurs pierwszej pomocy.
• Wpisz do kalendarza przegląd apteczki za rok.

Potrzebujesz też wody, o której pisałem w tekście ile wody trzymać w domu. Odwodnienie to częsty problem przy biegunce i gorączce.

Najczęściej zadawane pytania

Co powinno być w domowej apteczce?

Podstawą są opatrunki (gaziki, plastry, bandaże), rękawiczki, folia NRC, nożyczki, termometr i płyn do dezynfekcji. Do tego niewielka pula leków bez recepty, dobrana z farmaceutą, oraz płyn nawadniający. Osobno trzymaj leki stałe i ich spis na papierze.

Czy w apteczce powinny być leki na receptę?

Leki na receptę przechowuj osobno, tak żeby były pod ręką osobie, która je przyjmuje. O ich zapas i o ewentualne zmiany zapytaj lekarza prowadzącego. Nie dziel się lekami z innymi domownikami bez konsultacji.

Gdzie najlepiej trzymać apteczkę?

W suchym, chłodnym miejscu, z dala od łazienki, kaloryfera i bezpośredniego słońca. Wysoko lub w zamykanej szafce, jeśli w domu są małe dzieci. Dorośli powinni wiedzieć, gdzie jest, bo w kryzysie nie będzie czasu na szukanie.

Jak często sprawdzać daty ważności?

Raz w roku wystarczy. Po otwarciu niektóre krople, syropy i maści mają krótszy termin ważności, więc zajrzyj do ulotki. Przeterminowane leki oddaj do apteki, nie do zwykłego kosza.

Ile leków stałych trzymać w zapasie?

Nie ma jednej liczby, bo to zależy od choroby i leku. Zapytaj lekarza prowadzącego, jaki zapas jest dla ciebie sensowny i bezpieczny. Pamiętaj o spisie leków na papierze i o przechowywaniu leków wymagających chłodu.

Czy kurs pierwszej pomocy naprawdę się przydaje?

Tak. Apteczka bez umiejętności niewiele daje. Kurs uczy sprawdzać oddech i uciskać klatkę piersiową, a to często kluczowe minuty, zanim przyjedzie karetka. Zapytaj o szkolenia w oddziale PCK lub w lokalnych ośrodkach.

Źródła

• Internetowe Konto Pacjenta (Narodowy Fundusz Zdrowia)
• Co zrobić z przeterminowanymi lekami, mapa aptek (Urząd Miejski Wrocławia)
• Udar słoneczny, udar cieplny, przegrzanie cieplne (Ministerstwo Zdrowia, gov.pl)
• Polski Czerwony Krzyż
• Poradnik bezpieczeństwa (gov.pl)