Jak przygotować dom na powódź: co zrobić, zanim przyjdzie woda

Przy dużej powodzi zwykle są ostrzeżenia, a potem kilka godzin, które decydują o wszystkim. Przy gwałtownej ulewie bywa ich mniej. Chcę, żebyś te godziny przeznaczył na gotową listę, a nie na szukanie kluczy do piwnicy.

Pokażę ci, jak przygotować dom na powódź w trzech krokach. Najpierw sprawdzasz ryzyko, kiedy jeszcze świeci słońce. Potem układasz plan na dzień ostrzeżenia. Na końcu wiesz, co robić, gdy woda opadnie.

Nie chodzi o to, żeby uratować dom za wszelką cenę. Chodzi o to, żeby wszyscy wyszli cało, a straty były jak najmniejsze. Reszta to papiery i sprzątanie.

Sprawdź, czy twój adres jest zagrożony

Zacznij od mapy, bo od niej zależy, jak poważnie potraktujesz resztę tekstu. Wody Polskie udostępniają Hydroportal, czyli mapy zagrożenia i ryzyka powodziowego. Pokazują one zasięg wody dla scenariuszy, które zdarzają się raz na 100 lat i raz na 500 lat, a także głębokość i możliwe zagrożenia dla ludzi i budynków.

To nie jest mapa na żywo. To obraz wyliczony z modeli, więc traktuj go jak ostrzeżenie o tym, co jest możliwe, a nie prognozę na jutro. Mieszkasz w bloku na czwartym piętrze? Woda raczej nie wejdzie do mieszkania, ale może odciąć prąd, windę, wodę i drogę do sklepu.

Warto też zapytać o wały i zbiorniki w okolicy. Informację o tym, jak wygląda ochrona przeciwpowodziowa w twojej gminie, znajdziesz w urzędzie albo u gminnego referenta zarządzania kryzysowego. Zapytaj też, jaki sygnał ostrzega mieszkańców: syrena, megafon, SMS. Więcej o sygnałach piszę w tekście o syrenach alarmowych i Alercie RCB.

Jak dostajesz ostrzeżenia

Są trzy źródła, które warto znać. Pierwsze to ostrzeżenia hydrologiczne IMGW, które mówią, że rzeka może przekroczyć stany ostrzegawcze lub alarmowe. Drugie to komunikaty gminy i wojewody, w tym ogłoszenie pogotowia i alarmu przeciwpowodziowego. Trzecie to Alert RCB, czyli SMS od Rządowego Centrum Bezpieczeństwa.

Alert RCB dostają wszyscy z włączonym telefonem na zagrożonym terenie, bez zapisów i bez aplikacji. RCB wysyła go tylko wtedy, gdy grozi bezpośrednie niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia na dużym obszarze. Alert bywa ogólny, więc nie traktuj braku SMS-a jako dowodu, że jest bezpiecznie. Sprawdzaj też radio lokalne i stronę gminy.

Wskazówka: Według PSP warto mieć w domu radio na baterie i naładowany telefon. Internet i zasięg znikają zwykle wtedy, gdy są najbardziej potrzebne.

Co zrobić w dniu ostrzeżenia, godzina po godzinie

Poniższa kolejność wynika z poradników RCB i PSP. Idź od rzeczy, które trwają najdłużej, do tych, które zajmują chwilę.

Ludzie i zwierzęta najpierw

Jeśli możesz, wyślij dzieci i starszych krewnych do znajomych lub rodziny poza strefą zagrożenia. Ustal, kto dzwoni do kogo i gdzie się spotykacie. Jeśli nie masz jeszcze takiego planu, rodzinny plan awaryjny zrobisz przy stole w pół godziny.

Ewakuacja zwierząt gospodarskich trwa dłużej niż ewakuacja ludzi, bo łodzie ratunkowe często się do nich nie nadają. Zgodnie z poradnikiem RCB zacznij przygotowania, gdy tylko ogłoszą alarm. Zwierzęta domowe mają mieć transporter i zapas jedzenia.

Rzeczy, które idą wyżej

Wynieś na wyższe piętro lub na strych cenne przedmioty, sprzęt elektroniczny, pamiątki i ubrania. Dokumenty, leki, gotówkę, dowody, akty własności i polisy trzymaj w jednym miejscu. O tym, co powinno być w takiej teczce, piszę w tekście o dokumentach i gotówce na czas kryzysu.

Pamiętaj o tym, co łatwo przeoczyć. Chemia ogrodowa, farby, rozpuszczalniki i paliwo z piwnicy czy garażu też muszą iść wyżej, bo woda rozniesie je po okolicy. RCB radzi także zabezpieczyć zbiorniki z olejem i paliwem.

Samochód

Przestaw auto na teren, który nie jest zagrożony zalaniem. Najlepiej zrób to od razu, zanim drogi wyjazdowe zaczną się korkować. Według PSP nie wolno wjeżdżać w wodę powodziową, a samochód, który zgasł w nurcie, to jedna z najgorszych pułapek.

Prąd i gaz

Wszyscy domownicy powinni wiedzieć, jak wyłączyć prąd, gaz i wodę. Pokaż to dzieciom i starszym osobom, zanim będzie potrzeba. Wyłączaj tylko wtedy, gdy możesz to zrobić na sucho.

Bezpieczeństwo: Nie dotykaj rozdzielnicy ani gniazdek, jeśli stoisz w wodzie albo masz mokre ręce. Jeśli bezpiecznik jest w zalanej piwnicy, nie schodź tam. Zadzwoń pod 112 lub do swojego zakładu energetycznego i powiedz, gdzie jesteś.

Woda pitna i ostatnie zakupy

PSP radzi, by napełnić wannę, zlewy i dzbanki czystą wodą, bo kranówka może zniknąć albo zostać uznana za niezdatną do picia. Do picia wystarczy butelkowana woda. Ile jej potrzebujesz, policzysz w tekście ile wody na zapas.

Dołóż do tego jedzenie o długim terminie ważności, ciepłe ubrania, koce i latarkę. Wszystko, co zmieści się na wyższym piętrze, zostaje na górze. Reszta idzie do torby.

Worki z piaskiem: realistyczne oczekiwania

Worki z piaskiem to opóźnienie, nie tama. Pomagają odsunąć niewielką wodę od drzwi wejściowych czy okienek piwnicznych. Nie zatrzymają fali ani wody, która idzie od spodu przez kanalizację i podłogę.

Zapytaj w gminie, czy wydaje worki i gdzie, najlepiej zawczasu. Układaj je jak cegły, z przesunięciem rzędów. Orientacyjnie zapełnia się je do połowy, do dwóch trzecich, żeby dobrze się układały. Jeśli masz kawałek folii, podłóż ją od strony wody.

Uwaga: Praca przy workach to ciężka robota przy rosnącej wodzie. Nie ryzykuj dla niej zdrowia i nie zostawaj, gdy służby każą opuścić dom.

Kanalizacja i piwnica

W starych budynkach woda wraca często przez kanalizację, zanim zaleje drzwi. Zapytaj hydraulika o zawór antyzwrotny, który blokuje cofkę. To nie jest wydatek na ostatnią chwilę, ale można go dopisać do remontu.

W piwnicy zostaw tylko to, co możesz stracić. Zadbaj o to, by drzwi do komórki lokatorskiej dało się szybko otworzyć i by nic nie blokowało przejścia.

Kiedy wychodzić i co zabrać

Jeśli dostaniesz polecenie ewakuacji, nie dyskutuj z nim. PSP przypomina, że pozostanie w zalanym miejscu grozi utonięciem, chorobami zakaźnymi oraz brakiem prądu, wody i kanalizacji. Kto odmówi, może nie doczekać się szybkiej pomocy.

Z listy PSP warto wziąć: leki, latarkę z bateriami, radio, apteczkę, wodę butelkowaną, ciepłe ubrania, śpiwór, klucze do domu i samochodu, telefon z ładowarką. Wyłącz prąd, gaz i wodę, jeśli da się to zrobić bezpiecznie. Powiedz bliskim, dokąd idziesz i kiedy tam będziesz.

Jeśli jedziesz autem, miej plan B na wypadek zamkniętej drogi. Numer 112 działa także wtedy, gdy nie masz środków na koncie. Na koniec daj znać w gminie lub u sąsiadów, że wyjechaliście. Dzięki temu nikt nie będzie cię szukał w zalanym domu.

Lekcja z przeszłości: Podczas powodzi w lipcu 1997 roku opady nad górną Odrą trwały od 4 do 8 lipca, a fala kulminacyjna weszła do Wrocławia 12 lipca. Według osi czasu miasta najwyższy stopień zagrożenia ogłoszono 9 lipca, a więc na przygotowanie zostało ok. trzech dni. Gdy woda doszła, zalany został wodociąg Grobla, miasto straciło wodę pitną, a numer 999 przestał działać. Wniosek na dziś: zapas wody, radio i gotowa teczka muszą być w domu przed ostrzeżeniem.

Po powodzi: wracaj powoli

Wróć dopiero wtedy, gdy służby powiedzą, że można. Woda powodziowa może być skażona, więc nie wchodź do niej, dopóki nie zgodzi się na to sanepid i służby techniczne. Sprawdź fundamenty i ściany, zanim wejdziesz do środka.

Zanim zaczniesz sprzątać, zrób zdjęcia i nagraj filmik wszystkiego, co zniszczyła woda. To podstawa do zgłoszenia szkody ubezpieczycielowi. Zgłoś ją szybko.

Instalację elektryczną i gazową przed włączeniem musi sprawdzić fachowiec. Nie włączaj niczego „na próbę”. Otwórz okna i drzwi, wietrz, włącz ogrzewanie, gdy będzie bezpiecznie, i susz pomieszczenia. Zalane ściany i podłogi trzeba osuszyć i zdezynfekować, bo muł niesie bakterie i grzyby.

Jedzenie, które miało kontakt z wodą powodziową, wyrzuć. Wodę do picia, mycia naczyń i płukania warzyw gotuj, dopóki sanepid nie ogłosi, że kranówka jest znów zdatna. Jak to zrobić dobrze, opisuję w tekście o uzdatnianiu wody w domu. Pamiętaj też o rękawicach i gumowych butach przy sprzątaniu.

Skąd brać pomoc

Pierwsze miejsce to gmina i jej zespół zarządzania kryzysowego. To tam dostaniesz informacje o punktach pomocy, noclegach i zasiłkach. Drugie to PSP i numer 112. Trzecie to sąsiedzi, parafia i wolontariusze, którzy w czasie powodzi organizują pomoc na miejscu.

Cały spokojny plan przygotowań, nie tylko na powódź, opisuję w tekście jak przygotować się na sytuację kryzysową. Powódź to jeden ze scenariuszy, a baza zapasów jest ta sama.

Co zrobić w ten weekend

• Sprawdź swój adres na Hydroportalu.
• Zapisz numer do gminnego zespołu zarządzania kryzysowego.
• Włóż dokumenty, leki i ładowarkę do jednej wodoszczelnej teczki.
• Pokaż domownikom, gdzie jest główny wyłącznik prądu i zawór gazu.
• Kup radio na baterie i powerbank.
• Zapytaj ubezpieczyciela, czy twoja polisa obejmuje powódź.
• Ustal z rodziną miejsce spotkania poza strefą zagrożenia.

Najczęściej zadawane pytania

Co zrobić przed powodzią, jeśli mam tylko kilka godzin?

Wynieś dokumenty, leki i gotówkę wyżej, naładuj telefon i przestaw samochód. Zabezpiecz chemię i paliwo, napełnij wannę czystą wodą, a prąd i gaz wyłącz tylko wtedy, gdy możesz to zrobić na sucho. Słuchaj radia i bądź gotowy do wyjścia.

Jak sprawdzić, czy mój dom leży na terenie zalewowym?

Wejdź na Hydroportal Wód Polskich i znajdź swój adres na mapach zagrożenia powodziowego. Zobaczysz zasięg wody dla scenariuszy raz na 100 lat i raz na 500 lat. Mapy pokazują możliwe sytuacje, nie prognozę. W razie wątpliwości zapytaj gminę.

Czy worki z piaskiem uratują dom?

Zwykle nie. Opóźniają niewielką wodę przy drzwiach i okienkach piwnicznych, ale nie zatrzymają fali. Zapytaj w gminie o worki, układaj je z przesunięciem rzędów i nie ryzykuj zdrowia. Jeśli służby każą wyjść, zostaw barierę i wyjdź.

Czy mogę wyłączyć prąd przed powodzią?

Tak, jeśli możesz to zrobić na sucho i bez dotykania mokrych urządzeń. Jeśli rozdzielnica jest w zalanej piwnicy lub stoisz w wodzie, nie podchodź. Zadzwoń pod 112 albo do zakładu energetycznego.

Co zabrać ze sobą na ewakuację z powodzi?

Według PSP leki, latarkę i baterie, radio, apteczkę, wodę butelkowaną, ciepłe ubrania, śpiwór, klucze, telefon z ładowarką i dokumenty. Dzieci powinny mieć przy sobie dane kontaktowe opiekuna. Zrobisz to szybciej, jeśli torba stoi spakowana.

Co robić po powodzi z zalanym domem?

Wróć, gdy służby dadzą zielone światło. Sfotografuj szkody przed sprzątaniem, zgłoś je ubezpieczycielowi i poproś fachowca o sprawdzenie prądu i gazu. Osusz i zdezynfekuj ściany, wyrzuć jedzenie po kontakcie z wodą, a wodę pitną gotuj do komunikatu sanepidu.

Źródła

• Jak postępować podczas powodzi: informacje z Rządowego Centrum Bezpieczeństwa (Urząd Wojewódzki w Gorzowie Wlkp.)
• Powódź (Komenda Powiatowa PSP w Lubaniu)
• Hydroportal: narzędzie do zarządzania ryzykiem powodziowym (Wody Polskie)
• Alert RCB: najważniejsze pytania i odpowiedzi (Rządowe Centrum Bezpieczeństwa)
• Powódź 1997 (Urząd Miejski Wrocławia)