Gotowanie bez prądu i gazu: ciepły posiłek bez zatrucia czadem

Gotowanie bez prądu to nie jest sztuka przetrwania. To kilka prostych decyzji, które podejmujesz, zanim zgaśnie światło. Największym ryzykiem w takiej sytuacji nie jest głód, tylko pośpiech i improwizowanie z ogniem w zamkniętym pokoju.

W tym artykule pokazuję, czym ugotować ciepły posiłek, gdy nie działa płyta indukcyjna, a czasem także gaz z sieci. Dostajesz konkretne liczby zużycia paliwa, zasady przechowywania kartuszy i sposoby na gotowanie oszczędne. Wszystko przy założeniu, że nie chcesz nikogo zatruć ani podpalić.

Zacznij od tego, co poradnik rządowy mówi o długim braku prądu: może potrwać nawet kilka dni, a ty stracisz m.in. wodę i ogrzewanie. Zapas jedzenia gotowego do spożycia to podstawa. Gotowanie jest dodatkiem, który poprawia nastrój, szczególnie dzieciom i starszym osobom (Poradnik bezpieczeństwa).

Co w kuchni działa bez prądu

Płyta indukcyjna, kuchenka elektryczna, mikrofalówka i czajnik przestają działać od razu. Płyta gazowa podłączona do sieci zwykle działa dalej, bo gaz płynie rurami pod własnym ciśnieniem. Zapalisz ją zapałką, jeśli nie zadziała zapłon elektryczny.

Zwykle nie znaczy zawsze. Sprawdź w instrukcji swojej płyty, czy ma zabezpieczenie, które bez prądu zamyka dopływ gazu. W razie awarii sieci gazowej zostają ci własne źródła ognia i własne paliwo.

Jedna sprawa jest ważniejsza niż kuchenka: woda. Bez wody w kranie nie ugotujesz makaronu ani nie umyjesz garnka. Policz ile wody trzymać w domu i dolicz tę część, która pójdzie do garnka.

Najpierw czad, potem obiad

Każde urządzenie, które spala gaz, spirytus, węgiel lub drewno, wytwarza tlenek węgla. Czad nie ma zapachu ani koloru. Zasypiasz, a nie czujesz nic dziwnego. Więcej o objawach i pierwszych krokach znajdziesz w osobnym artykule o zatruciu czadem.

Tu zostają tylko zasady, które wynikają z komunikatów straży pożarnej:

• Gdy używasz jakiegokolwiek źródła ognia w mieszkaniu, uchyl okno. Nie zasłaniaj kratek wentylacyjnych i nawiewników.
• Nie ogrzewaj pomieszczeń kuchenką gazową. Palenie gazu zużywa tlen i wytwarza czad.
• Nie spalaj węgla drzewnego w domu, garażu ani na zamkniętej werandzie.
• Czujnik czadu powinien stać tam, gdzie śpi rodzina. Ma działać na baterię, bo ten na prąd zgaśnie razem z mieszkaniem.

Źródłem są strony komend PSP w Będzinie i w Radomsku.

Bezpieczeństwo: Kuchenka turystyczna, spirytusowa i grill służą do gotowania, nie do ogrzewania. Producenci kuchenek na kartusz zwykle piszą wprost, że to urządzenia do użytku na zewnątrz i nie wolno ich używać w zamkniętych pomieszczeniach. Trzymam się tego: gotuj na podwórku, działce albo na otwartym, nieoszklonym balkonie. Grill, zwłaszcza węglowy, nigdy nie trafia do mieszkania ani na zabudowany balkon.

Czym ugotować: porównanie

Nie ma jednego najlepszego rozwiązania. Wybierz dwa i miej je w domu, bo jedno może zawieść. Poniższa tabela to moje zestawienie na podstawie instrukcji producentów i zaleceń straży. Koszty są orientacyjne.

Grill zostaje na zewnątrz, i tyle. Jeśli mieszkasz w bloku, sprawdź regulamin wspólnoty albo spółdzielni, zanim zapalisz węgiel na balkonie. Na działce lub przed domem to prostsze.

Kuchenka spirytusowa wydaje się niewinna, ale wciąż jest ogniem. Stawiaj ją na stabilnym podłożu i nie dolewaj paliwa do gorącej.

Ile gazu wystarczy na kilka dni

Producenci podają zużycie paliwa w gramach na godzinę. Jedna kuchenka na kartusz o mocy 1 800 W pali ok. 130 g gazu na godzinę (dane Campingaz, przykład kuchenki Camping Kitchen 2 Maxi CV, opis w sklepie). Twoja kuchenka może zużywać więcej lub mniej, więc sprawdź etykietę.

Teraz prosty rachunek. Rodzina czteroosobowa, która gotuje oszczędnie dwa razy dziennie, spędza przy ogniu ok. 40-60 minut. Daje to orientacyjnie 80-130 g gazu dziennie.

Kartusze z mieszanką propanu i butanu słabiej radzą sobie na mrozie. Jeden z opisów produktu podaje, że mieszanka działa do ok. -5°C. Zimą trzymaj kartusz ciepły, w kieszeni lub w mieszkaniu, do chwili użycia. Typ kartusza musi pasować do kuchenki: jedne mają zawór, inne gwint. Kup je razem.

Jak przechowywać kartusze

Kartusz to mały zbiornik gazu pod ciśnieniem. Straż pożarna pisze o butlach z gazem, ale ta sama fizyka dotyczy kartuszy: ciśnienie rośnie z temperaturą, a ulatniający się gaz jest cięższy od powietrza i zbiera się nisko.

• Trzymaj je w suchym, przewiewnym miejscu, z dala od ognia i urządzeń elektrycznych.
• Nie trzymaj ich w pomieszczeniu, którego podłoga leży poniżej poziomu gruntu. Straż mówi tak o butlach. Ja nie trzymam kartuszy w piwnicy ani w komórce lokatorskiej, bo gaz nie miałby tam gdzie uciec.
• Unikaj miejsc nagrzewanych słońcem i nagrzanego samochodu. Straż ostrzega, że powyżej 35°C butla jest dużym zagrożeniem. Producenci kartuszy podają często limit 50°C. Przyjmuję niższą, ostrożniejszą wartość.
• Zachowaj odległość min. 1,5 m od źródeł ciepła, tak jak w zaleceniach PSP dla butli.
• Połączenie sprawdzaj wodą z mydłem lub płynem do naczyń, nigdy płomieniem. Bąbelki oznaczają nieszczelność. W takiej sytuacji zakręć zawór, przewietrz mieszkanie i dzwoń do straży.

Szczegóły dla butli znajdziesz na stronie PSP w Ostrowcu Świętokrzyskim.

Jak gotować, żeby zużyć mniej paliwa

Paliwo jest ograniczone, a jedzenia na kilka dni masz sporo. Da się to pogodzić bez poświęceń.

• Pokrywka na garnku. Woda zagotuje się wyraźnie szybciej. To najtańsza oszczędność.
• Jeden garnek. Zupa, kasza z konserwą, gulasz z puszki. Mniej mycia, mniej gazu.
• Namaczanie. Kaszę, ryż i płatki zalej wieczorem zimną wodą. Rano potrzebują kilku minut gotowania, a czasem wcale.
• Termos. Zagotuj wodę raz i nalej do termosu. Masz herbatę, zalewane zupki i kawę bez drugiego odpalania kuchenki.
• Dogotowanie bez ognia. Gotuj potrawę kilka minut, wyłącz palnik i owiń szczelnie zamknięty garnek kocem lub kurtką. Kasza i ryż dochodzą w cieple, a gaz zostaje w kartuszu. Pierwszy raz zrób to na próbę.
• Osłona od wiatru. Na zewnątrz wiatr zabiera ciepło. Ustaw kuchenkę za murkiem, ale nie obkładaj jej niczym palnym.

Wskazówka: Przećwicz to raz, zanim będzie trzeba. Wybierz sobotę, wyjdź na balkon lub do ogrodu, ugotuj zupę i zmierz, ile gazu poszło. Dopiero wtedy wiesz, ile kartuszy naprawdę potrzebujesz.

Posiłki, które nie wymagają gotowania

Poradnik rządowy sam zaczyna od żywności gotowej do spożycia: konserwy, suchary, batony. Warto trzymać się tej kolejności. Ciepły posiłek to poprawa komfortu, ale nie sposób na przeżycie.

Co jest dobre na zimno: konserwy rybne i mięsne, fasola w puszce, kasza zalana na noc, płatki owsiane z mlekiem UHT, pieczywo chrupkie z pasztetem lub pastą, masło orzechowe, owoce suszone. Pełną listę razem z ilościami na 3, 7 i 14 dni dam w artykule o zapasie jedzenia.

Jedno ostrzeżenie. Jedzenie z lodówki bez prądu psuje się szybciej, niż ci się wydaje, a nos tego nie wykryje. Najpierw zjadaj to, co łatwo się psuje, potem zamrażarkę, na końcu zapasy z szafki. Otwieraj lodówkę i zamrażarkę jak najrzadziej, bo tak radzi poradnik.

Woda do garnka też musi być bezpieczna. Jeśli sanepid ogłosił, że kranówka nie nadaje się do picia, zagotuj ją albo użyj butelkowanej. Zasady opisałem w artykule o uzdatnianiu wody w domu.

Ogień w kuchni: kilka zasad

Przy gotowaniu na turystycznym sprzęcie grożą ci głównie pożar i oparzenia. Kilka nawyków wystarczy, żeby je ograniczyć.

• Stawiaj kuchenkę na płaskiej, stabilnej, niepalnej powierzchni, z dala od firanek i papieru.
• Nie zostawiaj płomienia bez opieki, nawet na chwilę.
• Dzieci i zwierzęta trzymaj poza zasięgiem. Garnek z wrzątkiem na podłodze to realne ryzyko.
• Miej pod ręką wodę i, jeśli możesz, gaśnicę lub koc gaśniczy.
• Nie dolewaj paliwa do gorącej kuchenki spirytusowej.
• Gdy poczujesz gaz, zakręć zawór, otwórz okna, nie włączaj ani nie wyłączaj niczego elektrycznego i dzwoń do pogotowia gazowego pod 992 lub na 112.

Świeczka na parapecie to klimat. Świeczka przy firance to telefon na 112.

Lekcja z przeszłości: 8 kwietnia 2008 roku prąd zgasł w Szczecinie i okolicach po awarii zasilania Krajnik-Glinki, kiedy mokry śnieg oblepił linie. Przestały działać telefony i bankomaty, a ludzie opowiadali, że nie dało się ugotować ani kupić jedzenia, bo większość sklepów była zamknięta. W mieście prąd wrócił wieczorem, ale w części okolic później (money.pl).

Co zrobić w ten weekend

• Sprawdź, czy twoja płyta gazowa zadziała bez prądu, i przeczytaj o tym w instrukcji.
• Kup kuchenkę na kartusz i 2-3 duże kartusze pasujące do niej.
• Wybierz suche, przewiewne miejsce na kartusze, nie w piwnicy i nie na słońcu.
• Zamontuj czujnik czadu na baterię w miejscu, gdzie śpicie, i sprawdź, czy działa.
• Ugotuj raz zupę na balkonie lub w ogrodzie i zmierz, ile gazu poszło.
• Kup termos i naucz się zalewać kaszę na noc.
• Sprawdź regulamin spółdzielni lub wspólnoty w sprawie grilla na balkonie.

Jeśli myślisz o tym, jak się ogrzać, a nie jak ugotować, przejdź do artykułu jak ogrzać mieszkanie bez prądu. Te dwie sprawy łatwo pomylić i obie kończą się czadem.

Najczęściej zadawane pytania

Czy mogę użyć kuchenki turystycznej w mieszkaniu?

Producenci zwykle piszą, że kuchenka na kartusz jest przeznaczona do użytku na zewnątrz i nie wolno jej używać w zamkniętych pomieszczeniach. Trzymaj się tego: gotuj na podwórku, działce albo na otwartym, nieoszklonym balkonie, z dala od firanek i ścian. Jeśli w domu działa zwykła kuchenka gazowa, w środku to ona jest właściwym wyborem, przy uchylonym oknie. Czytaj instrukcję swojego modelu.

Czy mogę grillować na balkonie w czasie braku prądu?

Grill to urządzenie wyłącznie zewnętrzne. Straż radzi nie spalać węgla drzewnego w domu, garażu ani na zamkniętej werandzie. Na zamkniętym lub oszklonym balkonie ryzyko czadu jest realne. Dodatkowo wiele spółdzielni zakazuje grillowania na balkonach, więc sprawdź regulamin.

Ile kartuszy gazowych kupić na kryzys?

To zależy od liczby osób i sposobu gotowania. Orientacyjnie rodzina czteroosobowa zużywa 80-130 g dziennie, czyli na tydzień ok. 600-900 g. To dwa duże kartusze po ok. 450 g. Zrób próbę i zmierz własne zużycie.

Jak długo można trzymać kartusz gazowy?

Nie znalazłem oficjalnego terminu ważności, więc nie podam liczby lat. Sprawdź, co pisze producent na opakowaniu, i obejrzyj korpus oraz zawór. Nie używaj kartusza zardzewiałego, wgniecionego lub nieszczelnego, a stare zużyj na próbnym gotowaniu.

Czy kuchenka gazowa w domu zadziała bez prądu?

Płyta podłączona do sieci gazowej zwykle działa, bo gaz płynie rurami pod własnym ciśnieniem. Zapalisz ją zapałką, o ile instrukcja na to pozwala. Nowsze modele mają zabezpieczenia i elektronikę, więc sprawdź to u siebie przed kryzysem.

Czym ugotować, gdy skończy się gaz?

Spirytus, drewno lub węgiel na grillu na zewnątrz, albo jedzenie bez gotowania. Namoczona kasza, konserwy, termos z wrzątkiem. Nigdy nie próbuj ogrzewać się ani gotować na paliwie w zamkniętym pokoju.

Źródła

• Poradnik bezpieczeństwa: długotrwały brak prądu (Centralny Ośrodek Informatyki, MON, MSWiA, RCB)
• Czad, cichy zabójca (KP PSP Będzin)
• Porady przed sezonem grzewczym (KP PSP Radomsko)
• Jak bezpiecznie używać butli z gazem (KP PSP Ostrowiec Świętokrzyski)
• Blackout w Polsce zdarzył się naprawdę, Szczecin 2008 (money.pl)
• Campingaz Camping Kitchen 2 Maxi CV, dane o zużyciu (Bergzeit)